Duy trì và phát triển hoạt động bảo vệ và khai thác hợp lý cua Đá Cù Lao Chàm (Gecarcoidea lalandii)

PDF.InEmail

20012014 cua daTrong năm 2013, được sự cho phép của chính quyền địa phương, mô hình cộng đồng bảo vệ và khai thác hợp lý cua Đá Cù Lao Chàm đã được vận hành thử nghiệm với một số kết quả như sau:

+ Cua Đá Cù Lao Chàm vẫn được quản lý theo tinh thần của Chỉ thị 04 được UBND thành phố Hội An ban hành năm 2009, tuy nhiên trong thời gian từ 1/3/2013 đến 31/7/2013, Tổ cộng đồng bảo vệ và khai thác hợp lý cua Đá được tiến hành thử nghiệm mô hình dưới sự quản lý của chính quyền địa phương mà cụ thể là Hội Nông dân xã Tân Hiệp theo sự tư vấn kỹ thuật của Nhóm chuyên gia.

+ Cua Đá được các thành viên của Tổ cộng đồng khai thác theo số lượng và kích thước quy định trong thời gian từ ngày 1/3/2013 đến 31/7/2013 và không bắt cua mang trứng. Cua Đá khai thác có kích thước chiều ngang mai cua không nhỏ hơn 7cm được dán nhãn sinh thái. Những trường hợp khai thác cua Đá không tuân thủ theo Quy ước của cộng đồng đã bị xử lý theo quy định của Chỉ thị 04.  

Hộp 1: Tóm lược quá trình hình thành mô hình cộng đồng bảo vệ và khai thác hợp lý cua Đá Cù Lao Chàm

Cua Đá Cù Lao Chàm (Gecarcoidea lalandii) hiện tại được quản lý theo nội dung của Chỉ thị 04 được UBND thành phố Hội An ban hành năm 2009 về tạm dừng khai thác, vận chuyển, buôn bán cua Đá Cù Lao Chàm nhằm để phục hồi đối tượng này tại xã Tân Hiệp. Tuy nhiên, trên thực tế cua Đá vẫn bị bắt, khai thác, vận chuyển và buôn bán trái phép tại Cù Lao Chàm, nhất là trong  mùa du lịch từ tháng 3 đến tháng 9 hàng năm. Mặc dầu, chính quyền địa phương đã và đang có nhiều hoạt động giám sát, ngăn chặn, xử lý, nhưng cua Đá vẫn bị khai thác lén lút và kết quả là khó có thể kiểm soát và dự báo được sự phục hồi của cua Đá tại Cù Lao Chàm.

Năm 2010, phối hợp với Quỹ Môi trường Toàn Cầu và thành phố Hội An, Hội Nông dân xã Tân Hiệp đã triển khai dự án “Xây dựng mô hình cộng đồng bảo vệ và khai thác hợp lý cua Đá Cù Lao Chàm”. Dự án được tiến hành từ tháng 1/2010 đến tháng 12/2012. Trong thời gian 3 năm dự án đã cùng với cộng đồng và chính quyền địa phương nghiên cứu xây dựng được khung lý thuyết nhằm vận động người dân tham gia bảo vệ và khai thác hợp lý cua Đá tại Cù Lao Chàm. Thông qua các hoạt động điều tra, tuyên truyền, hội thảo, hội thi sáng tác logo xây dựng nhãn sinh thái cua Đá, thử nghiệm công năng của nhãn sinh thái, thành lập Tổ cộng đồng, xây dựng quy ước và trang thiết bị cho hoạt động của Tổ cộng đồng này, một mô hình cộng đồng bảo vệ và khai thác hợp lý cua Đá Cù Lao Chàm đã được hình thành.

+ Tổ cộng đồng bảo vệ và khai thác hợp lý cua Đá Cù Lao Chàm gồm có 33 thành viên hoạt động theo quy ước được xây dựng từ ý kiến đóng góp của cộng đồng và được UBND xã phê chuẩn ban hành. Tổ đã khai thác tổng cộng 7.500 con cua Đá với kích thước trung bình của chiều ngang mai cua là 7,75cm, không có cua Đá mang trứng bị khai thác. Một số cua Đá khai thác có kích thước chiều ngang mai cua nhỏ hơn 7cm, tổng cộng là 30 con, đã được Tổ cộng đồng thu hồi và phóng thích về lại với rừng Cù Lao Chàm.

20012014 cua da 1

Hình 1: Tổ cộng đồng bảo vệ và khai thác bền vững cua Đá Cù Lao Chàm

20012014 cua da 2

Hình 2: Cua Đá khai thác được kiểm tra kích thước chiều ngang mai cua theo tiêu chuẩn quy định. Chiều ngang mai cua khai thác tối thiểu phải đạt 7cm. Những con cua có kích thước chiều ngang mai cua nhỏ hơn 7cm được thu hồi và phóng thích trở về rừng.

20012014 cua da 3

Hình 3: Diễn biến số lượng cua Đá được Tổ cộng đồng khai thác theo quy định từ ngày 1/3/2013 đến ngày 31/7/2013. Số lượng cua Đá được khai thác trình diễn theo tổng số, số cua Đực và số cua Cái. Trong thời gian từ 1/3 đến 31/5, cua Đá bắt được phần lớn là cua Đực, thời gian còn lại của mùa khai thác, cua Cái xuất hiện nhiều.  

20012014 cua da 4

Hình 4: Cua Đá khai thác đạt tiêu chuẩn quy định được dán nhãn sinh thái trước khi bán ra thị trường. Cua Đá xuất hiện trên thị trường Cù Lao Chàm không có nhãn sinh thái là cua Đá bất hợp pháp.

20012014 cua da 5

Hình 5: Diễn biến kích thước chiều ngang mai cua của cua Đá được Tổ cộng đồng khai thác từ ngày 1/3/2013 đến ngày 31/7/2013 tại Cù Lao Chàm. 100% cua Đá được khai thác có chiều ngang mai cua lớn hơn 7cm, đúng theo quy định của Tổ. Trong thời gian từ 1/3/2013 đến 31/5/2013, kích thước trung bình của chiều ngang mai cua được khai thác lớn, khoảng xấp xỉ 8cm. Tuy nhiên trong thời gian còn lại từ 1/6/2013 đến 31/7/2013, kích thước trung bình của chiều ngang mai cua khai thác nhỏ lại, khoảng xấp xỉ 7,75cm.

20012014 cua da 6

Hình 6: Họp Tổ cộng đồng bảo vệ và khai thác bền vững cua Đá thường kỳ vào cuối tháng nhằm báo cáo kết quả hoạt động trong tháng và thảo luận, thống nhất kế hoạch của tháng tiếp theo.

20012014 cua da 7

Hình 7: Diễn biến số lượng cua khai thác được theo ngày trong thời gian từ 1/3/2013 đến 31/7/2013 tại Cù Lao Chàm. Số lượng cua khai thác cao nhất trong ngày là 289 con và ít nhất là 4 con. Số lượng cua Đựa khai thác cao nhất trong ngày là 218 con và ít nhất là 2 con. Số lượng cua Cái khai thác cao nhất trong ngày là 165 con và ít nhất là 1 con.

20012014 cua da 8

Hình 8: Phân bổ số lượng cua khai thác được theo kích thước chiều ngang mai cua. Cua khai thác được phần lớn tập trung ở kích thước chiều ngang mai cua từ 7,00cm đến 8,49cm.

20012014 cua da 9

Hình 9: Phân bố số lượng cua khai thác được theo kích thước chiều ngang mai cua. Cua khai thác với kích thước chiều ngang mai cua từ 7,00cm đến 7,49cm chiếm khoảng 25% tổng số lượng cua khai thác được trong thời gian từ 1/3/2013 đến 31/7/2013. Trong khi đó cua có thước chiều ngang mai cua từ 7,50cm đến 7,99cm chiếm khoảng 17%. Cua có kích thước chiều ngang mai cua từ 8,00cm đến 8,49cm chiếm khoảng 33%. Cua có kích thước chiều ngang mai cua từ 8,50cm trở lên chiếm khoảng 25%.

20012014 cua da 910

Hình 10: Biểu diễn lũy tiến khối lượng, doanh thu và phí quản lý cua Đá của Tổ cộng đồng bảo vệ và khai thác hợp lý cua Đá Cù Lao Chàm thực hiện trong thời gian từ 1/3/2013 đến 31/7/2013.

Trong thời gian từ ngày 1/8/2013 đến 28/2/2014, cua Đá Cù Lao Chàm hoàn toàn được quản lý và bảo vệ theo tình thần của Chỉ thị 04. Thời gian này là mùa sinh sản của cua Đá Cù Lao Chàm.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Marianne Damholt (2006), Ecology and Exploitation of the Land Crab Geocarcoidea lanlandii on Cu Lao Cham, Vietnam. Aerhus University, Denmark.

[2] Dự án GEF SGP (2012), Xây dựng mô hình cộng đồng bảo vệ và khai thác hợp lý cua Đá Cù Lao Chàm, Báo cáo kết quả dự án 2010 – 2012, Hội Nông dân xã Tân Hiệp, thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam.

[3] Đinh Thị Phương Anh, Vũ Văn Hiếu (2011), “Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học, sinh thái của loài cua Đá (Gecarcoidea lalandii) ở Cù Lao Chàm – Quảng Nam”, Tạp chí Khoa học và công nghệ, Đại học Đà Nẵng – Số 1(42).2011, tr. 110.

[4] Chu Mạnh Trinh (2010), “Cua Đá Cù Lao Chàm”, Tạp chí Khoa học và Công nghệ tỉnh Quảng Nam, 94 (11/2010), tr.17-21.

[5] Chu Mạnh Trinh, Lê Ngọc Thảo (2013), Cộng đồng bảo vệ và khai thác hợp lý cua Đá Cù Lao Chàm (Gecarcoidea lalandii) góp phần khẳng định thương hiệu biển Việt Nam, Ban Quản lý Khu Bảo tồn biển Cù Lao Chàm.

Đọc toàn văn bài viết

Chu Mạnh Trinh – Khu Bảo tồn biển Cù Lao Chàm

...